Bagaspati Raseksa Pinandita

Bagaspati Raseksa Pinandita

Baik buruknya kualitas suatu benda umumnya di nilai dari perbedaan buruk. Baik bentuknya baik pula kualitasnya. Buruk bentuknya buruk pula mutunya. Tetapi hukum perbedaan dua unsur itu tidak selalu stabil nilai kualitasnya, ada yang baik bentuknya ternyata buruk kualitasnya, Buruk bentuknya justru baik kualitasnya.

Raden Indrajid

Nyai Sagopi

Raden Wratsangka

Patih Jakapuring

Turune Sukesi simbol kabecikan lan angkara

Dewi Sukesi yakuwi anak wadone Prabu Sumali, Ratu Alengka. Dheweke duwe sedulur jenenge Di-tya Prahasta. Nalika dhewasa, Dewi Sukesi dadi rebutan para satriya lan ratu ing jagad. Nanging, dheweke gelem dadi bojone sapa wae, anggere wong kuwi bisa njabarake ilmu Sastra Jendra Hayuningrat. Saliyane kuwi, Ditya Jambumangli uga pasanggiri sapa wae sing ameh nglamar Dewi Sukesi kudu bisa ngalahake dheweke. Manawa bisa nelukake Jambumangli, diantukake mboyong Dewi Sukesi, kang kapetung isih sedulur pupone. Jambumangli dhewe sajane nyimpen rasa tresna marang Dewi Sukesi lan kepengin jejodhoan karo dheweke.

Ramaparasu [1] : Lahiripun Ramaparasu

Swuh rep datapitana. Anenggih ing nagari Kanyakawaya. Sinten ta ingkang anyakrawati mbahudhendha ing kana, anenggih Sang Prabu Gadi. Raja agung kang darbe gegayuhan luhur lan agung. Kapan sang raja samadi, Sang Prabu yekti kuwawa pepanggihan kalawan Jawata kang murbeng dumadi. Jroning samadi, tan ana kang kapinta, amung sawiji kang dadi gegayuhaning nala.

“Dhuh Jawata Agung! Ing sangandhaping pepayung pukulun, nagari lan para kawula tansah gesang ing karaharjan. Sabab saking punika dhuh sang maha pangayom, kersaa paring langgenga pangayoman saking pukulun. Nanging menawi pukulun mboten kersa paring nugraha dhumateng  titah paduka kados ingkang kula pinta, mugi pukulun paringa kanugrahan awujud putra ingkang luhuring budi, santosa, dirga yuswa lan kalis ing sirna kajawi saking karsaning Sang Hyang Wisnu kang nglantaraken ing tepet suci”.

Jroning samadi, panuwun Sang Gadi kabul, turun putra kang dinama dama bakal diparingake. Nyata yen Para Jawata tansah asih tresna kalawan sang Raja.  Nanging sang Prameswari tan bangkit anggarbini, putra kang kapinta siyang pantaraning ratri, praptane kaya dene adoh lintang sinawat balang ing kayu. Rasa kuciwa sedhih lan rasa duhkita, angrem jroning manah sang Prabu.

Ramaparasu [2] : Ramaparasu Prasapa (1)

Gelise kang amunggel kawi, nalika samana, wonten narendra awasta Prabu Citrarata, hangedhaton ing Nagari Martika. Samangke Prabu Citrarata kersa tedhak leledhang lan mbebedag sato wana ing sakupenging pertapan dununging Sang Jamadagni kang adoh saking kerameyan.

Lamun cinandra, nyata yen sang raja mudha, raja kang pekik ing warni, sembada wiratama. Senajana awujud priya, nanging Sang Prabu banget mersudi marang bab kang ingaran ngadi sarira lan ngadi busana. Mula keh para kenya kang kapanduk ing rasa asmara saka liringing netra lan tembung manis pangandikane Sang Narendra kang alus memanuhara.

Sang Prabu kang ijen tanpa rowang, saka panasing swasana, gya ambyur ing tlaga kang wening tirtane, sampat tanpa busana panutup lingga. Kidung asmara kang rinonce tumata, lumepas saka lathinira prabu Citrarata, sarwi siram aceciblonan.

Swara kidung kang sumusup ing sela selaning kekayon, hanyeret grenjeting nala Dewi Renuka, temah lumampah galeyah-galeyah marepegi unggyaning kang lagya kekidung. Tetahunan sang Dewi Renuka kadya sinekep jroning wana gung. Adoh saka alam karameyan apadene gebayaring swasana kang anggugah derenging asmara. Senadyan ta tresnanira sang guru laki kacihna tanpa upama, nanging datan timbang lamun katandhing kalawan memanising swara kidung kang andudut rasa. Saya lepas sukmane sang Dewi tatkala mulat sejating kang kekidung. Tirta wening nyipta wewayangan sarirane Sang Prabu ngegla tanpa aling aling, katon gagah sembada, katambah rupa sang Prabu kadi dene Jawata ing Ngargakembang angejawantah. Temah gogrog asmara sang dewi,  mangkana pangucape

Ramaparasu [3] : Ramaparasu Prasapa (2)

Sumber Gambar : http://id.wikipedia.org/wiki/Parasurama

Surak mawurahan ambata rubuh gumerah saka barisaning para prajurit kang pinandhegan dening raja bangsa Hehaya. Sang Prabu kang darbe watak angkara budi candhala, sigra prapta ing udyana, kasambut dening kang angasrama. Dewi Renuka kang gugup, gita gita angacarani rawuhe Sang Prabu. Rena panggalihe raja saking Hehaya, nanging bawane raja kang kumalungkung, tanpa taha taha sigra apeprentah Dewi Renuka masrahake lembune kang nedya kapragat kanggo pangan wadya balane.

Ramaparasu [4] : Ngupadi Dununging Bathara Wisnu

Dongeng ing ngandhap punika, kapethik mentah saking Bahasa Indonesia, dipun olah mawi bumbu sarwa Jawi, saking kitab Ramayana, anggitanipun Herman Pratikto.

Rikating kandha, gelise kang munggel kawi. Liwunging pangamuk Sang Ramaparasu ambrastha para satriya, wus numpes kurban kang tanpa wilangan cacahe. Para golonganing satriya kang jirih nggetih pada kapilayu ngupadi papan pandelikan. Dene kang wani, kacandhak, sigra kasempal kaprapal kaprawasa. Ora mokal lamun para satriya kang nampa pawarta, yen ta  Ramaparasu cedhak lan papan dunungira, sakala pada payus mukane, maras atine miris sesawangan marus, kayadene wus mulat dewaning panjabut nyawa, Bathara Yamadipati.

Lakon Carangan: Bindhiraja-Sokabindhi

Kacuplik tanpa owah-owahan, saka Kalawarti Panyebar Semangat No 32 Tgl 6 Agustus 1994.

Katur marang para sutresna Wayang Prabu, kanggo referensi tumrap eja’an tulis basa Jawa kang baku.

Sumber Gambar : http://www.facebook.com/note.php?note_id=356225212618

Mendhung angendanu ing antariksa saluhuring kutharaja Ngastina, mrantandhani lamuna ana wong agung kang nandhang dhuhkitaning-tyas. Srinata pembayuning Kurawa Prabu Duryudana anawung sungkawa, sebab mendrane garwa kusumaratu Banowati kang tanpa pepoyan. Mila pasewakan agung ing rahinten iku katon tintrim. Tan wonten narapraja kang wantun tatap wadana klayan ingkang sinuwun. Sadaya amarikelu lir konjem pratala wadananae, angrantu paran dhawuhing narendra.

Ramaparasu [5] : Harjuna Sasrabahu

Datan kawursita tindake Sang Ramaparasu, Genti kang cinarita, perak ginawe adoh, doh ginawe perak. Kang ana ing nagari Maespati. Sinten ta ingkang ngasta pusaraning adil ing kana, nenggih jejuluk Sang Prabu Harjuna Sasrabahu. Sang Prabu darbe watak ber budi bawa laksana, remen paring sandhang marang kang kawudan, paring teken wong kang kalunyon lan paring usada marang kang nandhang sesakit. Sang Prabu uga darbe watak dana wesi asat, tan kersa sesukan lan datan remen tedhak marang sajabaning kedhaton. Sang Prabu amung tedhak lamun ana sabab kang kumudu kudu tinandangan pribadhi.  Senajanta Sang Prabu sinung kasekten kang magila gila, nanging Prabu Harjuna Sasrabahu datan darbe krenteg ngrabasa prang nglurug bala ngelar jajahan marang manca praja. Nanging maksa keh para raja manca nagari kang padha sumuyud sumawita datanpa sarana kagebuging yuda, amung padha kayungyun marang pepoyaning kautamaning Narendra.

Ramaparasu [6] : Ontran-ontran Ing Maespati

Kocap kacarita, Prabu Rahwana Raja, tan kena sinayudan  pepenginanira arsa anggarwa Dewi Citrawati. Sanadyan wus mangerteni yen Sang Rajaputri wus kapundhut garwa dening Prabu Harjuna Sasrabahu, nanging Raja putri kang wus winartan dadya titising Batari Widawati lan kondhang sulistya ing warna, tansah katon malela tan kena ilang kinedhepake. Warta kang wus kaladuk angebeki jagad, sapa kang kuwawa anggarwa titising Batari Widawati, bakal urip mulya langgeng ing jagad.

Mila Prabu Rahwana ya Prabu Dasamuka adreng nglurug ngrabaseng prang nggelar baris segelar sepapan. Jroning lumampah saka ing negara Alengka, para bala raseksa Alengka njejarah rayah para kawula Maespati ing desa-ngadesa, keh para kawula kang padha kaprawasa. Patih Suwanda kang murina sigra mapag krodhane Sang Rahwana Raja. Senadyan ngetog sakehing kasekten, nanging datan widagda ngrangsang jurit, temah gugur ing payudan. Dadya ngigit igit tyase Sang Sri Harjuna Sasrabahu.

“Limbuk” Khoirun Nisa

Obrolan Cangik-Limbuk

. . . . . . agoreh pan dadya pantes, ma lar kung, Oooo. . . . . __________________

Cangik: nDuk, anakku Khoirun Nisa. Dina dina iki tak ulatke pasemonmu kok ketok sumringah. Sedhela sedhela mesem, sedhela sedhela ngguyu dhewe. Aku kok ngrasaake uwas kepara kuwatir. Sebab apa, lha lehmu mesem mesem kuwi mung dheweyan. Lha yen aku sing ndelok, ora papa. Sabab kowe kuwi anakku. Anak sing mung siji, bebasan rina pantaraning ratri ora nate ginggang sak rambut. Dadi sakpolah tingkahmu, sak solah bawamu aku wis ora samar. Lha yen wong liya sing nyawang kowe mesem ngguyu dhewe, lha mengkone malah njuk ngira yen kowe ki saiki wis owah nduk. Mak mu mbok diwenehi ngerti, sababe apa tingkahmu kaya ngana kuwi?

Limbuk: Oooalah Mak, tibake kowe ya nggatekake aku ta?

Alap-alapan Surtikanthi

Alap-alapan Surtikanthi, Jayasuwignya, 1930, #170

1. Sinom

1. tarunaning rèh ukara | nuwila gônda kang nulis | mêmalar sagung nupiksa | manawi wontên kang sisip | mung kumêdah ngêngawin | mamrih sukanirèng kalbu | sagung kang sarju miyat | tuladhaning crita nguni | datan liya amung nyênyadhang aksama ||

2. kang ngarang balilu nyata | tan wikan paramèng tulis | mèngêt duk panuratira | nujwari Jumuwah Pahing | tri likur Sahban sasi | Ehe ing warsa tinutur | sangkalanirèng warsa | nir rasaning srira aji |^[1]cinarita kang môngka jêjêring kôndha ||

3. ing nguni natèng Ngastina | Prabu Jayapitanaji | anglamar maring Mandraka | mamrih garwa narapati | Sang Dèwi Erawati |

— 95 —